DIETA KETOGENNA.

Ważne: Nie zaleca się stosowania diety bez uprzedniej konsultacji z lekarzem. Ta zasada dotyczy nie tylko tych, którzy zidentyfikowali choroby, ale także wszystkich innych.

W przeciwieństwie do większości obecnie popularnych diet, cele diety ketogennej od samego początku były czysto medyczne. Pozostają one dzisiaj w porządku obrad. Ogólnie rzecz biorąc, słowo „dieta” początkowo nie miało nic wspólnego z odchudzaniem. Słowo to oznacza zbiór zasad żywieniowych, których należy przestrzegać w danej sytuacji – podczas leczenia danej choroby, w okresie terapii pooperacyjnej.

Dieta ketonowa zawdzięcza swoją ponowną popularność w dużej mierze amerykańskiemu producentowi filmowemu, którego dziecko od dawna cierpiało na epilepsję. Pomimo licznych wizyt u najsłynniejszych i najwybitniejszych neurologów, którzy wypróbowali, jak się wydaje, wszystkie najskuteczniejsze leki przeciwpadaczkowe, jakie istnieją w przyrodzie, stan chłopca nie poprawił się wcale. Prawie zdesperowany ojciec przeczytał w miejscowej bibliotece mnóstwo literatury na temat leczenia padaczki i nagle natknął się na opis diety ketogennej, której nie polecił mu jeszcze żaden specjalista. Natychmiast przepisał syna na tę dietę i ku swojej wielkiej radości stwierdził, że częstotliwość napadów u chłopca znacznie się zmniejszyła.

Wynaleziono więc dietę ketogenną, aby zmniejszyć częstotliwość napadów padaczkowych – głównie u dzieci. Nie zaobserwowano zmniejszenia spożycia kalorii; węglowodany zostały po prostu zastąpione tłuszczami. Dzieci stosowano tę dietę przez 36 godzin, a częstotliwość ich napadów faktycznie spadła.

Dietę ketogenną stosuje się obecnie nie tylko w leczeniu epilepsji, ale także choroby Alzheimera, stłuszczenia wątroby (stłuszczenia wątroby), a nawet niektórych rodzajów nowotworów. Ogólnie rzecz biorąc, jego korzyści medyczne są niezaprzeczalne. A co z utratą wagi?

Dieta ketogenna to dieta składająca się z posiłków o dużej zawartości tłuszczu (tłuszcze zwierzęce i niektóre oleje roślinne), białka zwierzęcego i bardzo małej ilości węglowodanów, dzięki czemu około 80% zapotrzebowania organizmu na energię jest pokrywane z rozkładu tłuszczów (zawartość tłuszczu w diecie przeciętnego Europejczyka zapewnia 30-35% energii potrzebnej organizmowi w ciągu dnia). Podobnie jak podczas postu, rozkład dużych ilości tłuszczu prowadzi do zwiększonej kwasowości organizmu. To prawdopodobnie może wyjaśniać, dlaczego stosowanie takiego kompleksu dietetycznego prowadzi do zmniejszenia częstości napadów padaczkowych.

Celem diety ketogennej jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy.

Ketoza to stan patologiczny organizmu, w którym w jego tkankach dominują ciała ketonowe. Stan ketozy oznacza, że organizm wykorzystuje wyłącznie tłuszcz zmagazynowany pod skórą na pokrycie swoich potrzeb energetycznych, co zapobiega rozpadowi mięśni. Będąc w stanie ketozy, będziesz czerpać energię z ketonów – związków karbonylowych, które powstają podczas rozkładu tłuszczów. Nawiasem mówiąc, ketony są doskonałym źródłem energii dla mózgu, niemal doskonale zastępując glukozę.

Kolejną pozytywną cechą ketozy jest to, że w tym stanie praktycznie nie będziesz odczuwać głodu, w związku z czym zjesz mniej, co oznacza, że nie pokryjesz w pełni swoich kosztów energetycznych.

Aby wprowadzić organizm w stan ketozy, dietę konstruujemy w taki sposób, aby w diecie wyraźnie dominowały tłuszcze, z przewagą tłuszczów nasyconych (dieta składa się w 90% z tłuszczów, biorąc pod uwagę kaloryczność).

Tak naprawdę dietę, którą wielu zawodowych kulturystów stosuje w ostatnim tygodniu przed zawodami, można również nazwać ketogeniczną: składa się wyłącznie z łososia (zwykle grillowanego, ale można go przygotować w innej postaci), masła orzechowego i zielonych warzyw (sałata, brokuły, szpinak, kapusta). Jeszcze lepiej dodać do tej diety olej lniany lub olej z orzechów włoskich. Białka jest tu już dużo więcej, co ogranicza problemy, ale nie eliminuje ich całkowicie.

Plusy i minusy klasycznej diety ketogenicznej

Plusem jest to, że ta dieta jest bardzo skuteczna, dieta działa i to jak! Najważniejsze jest to, że praktycznie nie będziesz odczuwał uczucia głodu, co oznacza, że ograniczenie kalorii w Twojej diecie będzie dość łatwe do tolerowania. Ketony są doskonałym źródłem energii dla mózgu.

Ważne jest również to, że dieta ketogenna zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia ze względu na gwałtowne zmniejszenie wydzielania insuliny. Ale dla osób prowadzących aktywny tryb życia ten plus może łatwo zamienić się w minus, ponieważ insulina jest silnym środkiem antykatabolicznym. Na zmniejszenie wydzielania insuliny nakłada się zdolność diety ketogennej do wywoływania kwasicy w mięśniach, co oznacza wzmożenie proteolizy, czyli ułatwienie rozkładu białek własnych organizmu. A katabolizm może wymknąć się spod kontroli. Oczywiście nie od razu, ale za 3-4 dni na pewno.

Długotrwałe stosowanie klasycznej diety ketogennej jest po prostu niemożliwe – zaczynasz czuć się źle w najbardziej naturalny sposób. Nie bez powodu w przypadku dzieci chorych na padaczkę dieta ketogenna została ograniczona do 36 godzin.

Dieta ketogenna jest obecnie stosowana w leczeniu niektórych rodzajów nowotworów. W szczególności rak prostaty wykorzystuje zdolność diety do zmniejszania produkcji IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu 1).

Kolejną wadą jest zmniejszenie poziomu wolnego testosteronu w osoczu krwi.

Głównym zagrożeniem diety ketonowej jest wzrost poziomu ciał ketonowych we krwi, co powoduje obniżenie poziomu kwasowości (pH) krwi i w skrajnych przypadkach może spowodować śmierć. Stan ten nazywany jest „kwasicą ketonową”. Przede wszystkim dotyczy to osób chorych na ciężką i umiarkowaną postać cukrzycy. Jeśli go nie ma, nie ma się czym martwić, gdyż krew zdrowego człowieka zawiera dokładnie tyle ketonów, ile organizm jest w stanie przetworzyć.

Organizm potrzebuje czasu, aby oddać glukozę i nauczyć się odżywiać mózg ciałami ketonowymi, dlatego poziom aktywności fizycznej i psychicznej może spaść już w pierwszym tygodniu. Głównymi objawami są letarg, zawroty głowy i mgła mentalna.

Wiele osób przeżywa ten stan niezwykle boleśnie i „poddaje się” dosłownie na drugi dzień. Ale stan zdrowia całkowicie wraca do normy od trzeciego do piątego dnia, kiedy organizm zostaje odbudowany.

Brak błonnika powoduje spowolnienie pracy jelit. Głównym założeniem diety ketogenicznej jest całkowita abstynencja od węglowodanów. W związku z tym dieta powinna składać się z białek i tłuszczów, a błonnik jest węglowodanem złożonym. Można przyjmować błonnik w czystej postaci i po prostu włączać do diety zielone warzywa lub liście sałaty, które zawierają sporo gruboziarnistego błonnika pokarmowego.

Istotną wadą diety jest niedobór mikroelementów spowodowany wykluczeniem z diety produktów zawierających węglowodany. Zasadniczo wszelkie produkty mięsne i mleczne zalecane na diecie ketogenicznej nie zawierają większości witamin i minerałów. Najlepszym sposobem na uniknięcie niedoborów jest przyjmowanie witamin i minerałów oraz suplementów diety zawierających minerały. Szereg minerałów, takich jak cynk czy magnez, ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania organizmu i poziomu hormonów.

Przeciwwskazania

Diety ketogenne są przeciwwskazane w przypadku występowania lub przebytych chorób wątroby, nerek, zaburzeń metabolicznych (w tym wrodzonych i uwarunkowanych genetycznie zaburzeń metabolicznych), postępującej encefalopatii, a także cukrzycy, chorób układu krążenia, chorób naczyń mózgowych i lipidowych, a także podczas jednoczesnego przyjmowania leków zawierających kwas walproinowy (walproinian). Obecnie nie są znane żadne przeciwwskazania do jego stosowania.

Przepisując dietę ketogenną, dietę dla każdego dziecka i osoby dorosłej oblicza wyłącznie lekarz! Ściśle indywidualnie, biorąc pod uwagę diagnozę, wiek i wagę dziecka, jego potrzeby żywieniowe. Zawartość podstawowych składników odżywczych (białek, tłuszczów, węglowodanów) w pożywieniu dobierana jest w określonym stosunku, który ustala wyłącznie specjalista! W trakcie leczenia stosunek ten może ulegać zmianie, dlatego konieczna jest stała kontrola pacjenta przez lekarza prowadzącego, który w razie potrzeby dokonuje korekty diety. W diecie pacjenta znajdują się różne rodzaje tłustych potraw – boczek, gęsta śmietana, oleje roślinne, np. siemię lniane. W krajach, gdzie dieta ketogeniczna jest szeroko stosowana, przemysł spożywczy wytwarza wiele specjalnych produktów, które mogą zapewnić urozmaicone i pożywne menu.

Dla osób rozpoczynających leczenie dietetycy opracowali specjalne koktajle mleczne z dużą ilością tłuszczu, które można nie tylko pić, ale także jeść zamrożone jak lody. Pomaga to dziecku przyzwyczaić się do tłustych potraw i powoduje niezbędne zmiany biochemiczne w organizmie, które zapewniają efekt przeciwpadaczkowy. Podczas leczenia lekarz wymaga dużej umiejętności układania jadłospisu, w przeciwnym razie dziecko szybko znudzi się monotonną dietą i może w ogóle odmówić jedzenia. Podczas różnych chorób, takich jak przeziębienie, metabolizm zawsze się zmienia. Może to sprawić, że dieta ketogeniczna będzie mniej skuteczna. W takich warunkach zdecydowanie należy skonsultować się z lekarzem, aby mógł dostosować jadłospis.

Co można jeść na diecie ketogenicznej i jakich zaleceń należy przestrzegać?

Dieta ketogeniczna koncentruje się na produktach bogatych w białko i tłuszcz. Ważne, aby umiarkowane spożycie tłuszczu było zdrowe, a nawet konieczne, bo to właśnie tłuszcz powoduje długotrwałe uczucie sytości.

Tłuszcze można podzielić na trzy grupy:

• tłuszcze nasycone (znajdujące się w czerwonym mięsie i produktach mlecznych);
• nienasycone (występują w olejach roślinnych i warzywach);
• jednonienasycone (występujące w rybach i oliwkach).

Tłuszcze pełnią w organizmie człowieka wiele funkcji:

• energia (przy braku kalorii tłuszcze można rozkładać, dostarczając organizmowi energii);
• ochronne (wszystkie narządy są pokryte cienką warstwą i mają wysokie właściwości termoizolacyjne);
• budowa (część błon komórkowych);
• enzymatyczne (niektóre lipidy są częścią kofaktorów);
• hormonalne (niektóre lipidy wchodzą w skład hormonów i mediatorów).

Najlepszym wyborem będą produkty bogate w białko – mięso, ryby, mleko, twaróg, jajka, sery i ich pochodne. Węglowodany są dopuszczalne, ale tylko w małych ilościach. Do trawienia wystarczy 30-50 gramów błonnika.

Nie zaleca się spożywania produktów zawierających skrobię (płatki zbożowe, makarony, ziemniaki) oraz cukru w jakiejkolwiek postaci. Prawie wszystkie owoce zawierają dużo cukru w takiej czy innej formie, dlatego są one również zabronione. Zawsze warto zwracać uwagę na skład produktu na etykiecie, gdyż nawet szklanka mleka zawiera około 15 gramów węglowodanów. Ponadto badana jest lista podstawowych dodatków do żywności, które również trzeba będzie wykluczyć, choćby ze względu na ich szkodliwość.

Aby zachęcić do utraty wagi, pij dużo wody. Woda pomaga organizmowi spalić więcej kalorii i zapobiega zaparciom. Ogranicz spożycie kofeiny. Ćwicz regularnie.

Ćwiczenia pomogą Ci szybciej stracić tłuszcz na diecie ketogenicznej. Spaceruj, jeźdź na rowerze, biegaj w parku lub ćwicz na siłowni. Włączenie aktywności fizycznej do codziennego harmonogramu może pomóc w utrzymaniu zdrowego serca i utracie wagi.

Wyśpij się dobrze. We wczesnych stadiach ketozy możesz czuć się bardzo zmęczony. Śpij co najmniej 7-8 godzin na dobę, aby odzyskać energię. Dobry wypoczynek sprzyja również utracie wagi.

Jeśli wystąpią objawy przypominające przeziębienie, należy skontaktować się z lekarzem. Wiele osób podczas ketozy odczuwa zmęczenie i łagodny ból głowy. Czasami działania niepożądane stają się na tyle poważne, że wymagają pomocy lekarskiej.

Kiedy dieta zaczyna działać?

Efekt stosowania diety ketogennej pojawia się stopniowo w ciągu pierwszych 3 miesięcy od jej rozpoczęcia. Zazwyczaj wymagane jest długotrwałe leczenie (kilkanaście, najczęściej 2-3 lata), po którym na ogół obserwuje się stabilną poprawę, która utrzymuje się nawet przy normalnej diecie. Nie ma zatem konieczności stosowania diety ketogenicznej przez całe życie.

W wielu przypadkach pozytywny efekt jest zauważalny już w pierwszym lub drugim tygodniu kuracji. Czasami jednak w ciągu jednego, dwóch miesięcy stosowania diety nie widać żadnego efektu – w tym przypadku jest za wcześnie na wyciąganie wniosków o nieskuteczności kuracji; być może lekarz powinien dokładniej obliczyć parametry biochemiczne.

W ogólnie przyjętym rozumieniu jest to w dużej mierze wariacja na temat postu terapeutycznego, po którym następuje „ładunek” pokarmów powodujących ketozę. Przez pierwsze trzy dni terapii należy całkowicie zrezygnować z jedzenia i ograniczyć się jedynie do picia wody w dowolnej ilości. Zabronione jest spożywanie wody mineralnej oraz napojów sztucznie słodzonych z wodą gazowaną i bez niej, a także soków. Możesz pić zieloną herbatę. Wodę można gotować lub oczyszczać. W tym okresie konieczne jest ograniczenie aktywności fizycznej pacjenta; czasami wskazany jest odpoczynek w łóżku. Przez kolejne trzy dni należy powoli wprowadzać pokarm, jedną czwartą zwykłej porcji. Przy wyborze pokarmów należy kierować się zasadą 4 części tłuszczu na jedną część białka i węglowodanów.

Menu przypomina nieco tzw. diety tłuszczowe na odchudzanie. Najważniejsze jest to, że należy całkowicie wykluczyć produkty takie jak płatki zbożowe, owoce, zwykły chleb, marchew, buraki, ziemniaki i makaron.

Komplikacje

Jak każda metoda terapii, stosowanie diety ketogennej w niektórych przypadkach wiąże się z pewnymi działaniami niepożądanymi, z których najważniejsze wymieniono poniżej.

• Wypadanie włosów.Niektóre dzieci doświadczają wypadania lub rzadkiego wzrostu włosów po długotrwałym stosowaniu diety ketogennej. Uważa się, że powikłanie to wiąże się przede wszystkim z niedoborem składników mineralnych w diecie.
• Opóźniony wzrost liniowy. U części pacjentów odnotowano tego typu zaburzenia rozwoju fizycznego, jednak do dziś dyskutuje się o ich związku z dietą ketogenną. Zwiększony poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Dieta ketogeniczna, która składa się w prawie 90% z tłuszczu, w niektórych przypadkach prowadzi do wzrostu poziomu cholesterolu i innych lipidów we krwi. Dla dowolnej zawartości lipidów (cholesterol - ponad 800 mg%, trójglicerydy - ponad 1000 mg%), przerwanie diety nie jest wymagane. Zmniejszenie stosunku tłuszczu do białka do węglowodanów z 4:1 do 3,5:1 zwykle powoduje szybkie obniżenie poziomu lipidów do akceptowalnego poziomu.
• Kamienie nerkowe. To powikłanie diety ketogennej dotyka około 1 na 6 pacjentów. Uważa się, że dzieje się tak z powodu niewystarczającego spożycia płynów przez dzieci. Dlatego przy stosowaniu diety ketogennej wykonuje się badanie moczu w celu określenia gęstości i wykrycia zanieczyszczeń we krwi. W razie potrzeby wykonuje się badanie ultrasonograficzne nerek.
• Senność i letarg może wystąpić na skutek nadmiernej ketozy lub toksyczności jednocześnie stosowanych leków przeciwpadaczkowych. Poziom leków we krwi może wzrosnąć podczas diety ketogennej nawet bez zwiększania dawki leku. Z tego powodu należy sprawdzać ich stężenie we krwi i niezwłocznie zmniejszać dawki leków potencjalnie uspokajających, takich jak fenobarbital i benzodiazepiny.

• Zaparciez reguły tłumaczy się stosunkowo małymi porcjami pożywienia przy stosowaniu diety ketogennej i ograniczonym spożyciem wody. Zwiększenie dziennej objętości spożywanych płynów o 100-150 ml pozwala uniknąć zaburzeń defekacji.
• Nadmierna masa ciała u pacjentów jest spowodowane spożywaniem zbyt dużej ilości kalorii, a nie zbyt dużej ilości tłuszczu. Dlatego też zawartość energetyczna diety przepisując dietę ketogenną musi być dostosowana do ich indywidualnych potrzeb.
• Utrata wagi. Punkt ten można wytłumaczyć indywidualnymi cechami metabolicznymi, a także poziomem aktywności fizycznej pacjenta. Jeśli okaże się, że w ciągu miesiąca masa ciała dziecka spadła o 400-500 g, pojemność energetyczną diety można zwiększyć o około 100 kcal dziennie. Należy pamiętać, że zwiększając kaloryczność diety małych dzieci lub pacjentów o niskim poziomie aktywności fizycznej, nie trzeba zwiększać jednorazowo spożywanej energii o więcej niż 25 kcal.

Jeszcze raz przypominamy, że Twój osobisty jadłospis dla tej diety powinien ułożyć specjalista!

W przypadku stosowania diety ketogennej przed rozpoczęciem leczenia wymagane jest dokładne badanie kliniczne i laboratoryjne pacjentów z zapisem danych EEG i EKG oraz biochemiczne badanie krwi.